Σπουδές και προοπτικές

Διπλωματικές εργασίες

Θέμα: “ΔΥΤΙΚΟ ΤΟΞΟ”: ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΚΑΙ ΚΡΙΤΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΩΝ ΣΤΗ ΔΥΤΙΚΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ
Συγγραφέας:Δημητριάδου Αναστασία
Επιβλέπων: Ν.Ροδολάκης
Έτος: 2001
Περίληψη:

Οι δυτικές συνοικίες εμφανίζονται αποσπασματικά και τυχαία στις ιστορικές πηγές της Θεσσαλονίκης και αποτελούν ένα μωσαϊκό οικιστικών ενοτήτων, οι οποίες διαμορφώθηκαν με ευκαιριακό τρόπο κυρίως μέσα στα τελευταία 70 χρόνια. Η περιοχή ήταν τελείως ακατοίκητη ως το 1870, οπότε άρχισε η κατεδάφιση των τειχών, και η πόλη της Θεσσαλονίκης επεκτάθηκε για πρώτη φορά εκτός του ιστορικού της πυρήνα. Οι δυτικές συνοικίες παρέλαβαν τα ποικίλα προσφυγικά και μεταναστευτικά ρεύματα προς την πόλη από τις αρχές του αιώνα και στην πλειοψηφία τους οικίστηκαν κατά τις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες από εσωτερικούς μετανάστες, που εγκαταστάθηκαν με απρογραμμάτιστο και συνήθως αυθαίρετο τρόπο στις μεγάλες αδόμητες εκτάσεις είτε γύρω από μικρούς αγροτικούς οικισμούς της τουρκικής περιόδου ,είτε γύρω από προσφυγικούς πυρήνες του μεσοπολέμου.

Πολεοδομικά χαρακτηρίζονται από χαλαρή οργάνωση, έλλειψη συνοχής του αστικού ιστού και απουσία κεντρικότητας, οι οποίες μαζί με την πενία σε χώρους κεντρικών λειτουργιών, κοινωνικού εξοπλισμού και υποδομών γενικότερα, αντανακλούν την έλλειψη σχεδίου και τον αποσπασματικό και απρογραμμάτιστο τρόπο της αρχικής τους ανάπτυξης και διαμορφώνουν την εικόνα μιας υποβαθμισμένης αστικής περιοχής. Το φιλόδοξο όραμα για την αναδιάρθρωση των Δυτικών Συνοικιών και την ανατροπή της παραπάνω κατάστασης αποτελεί το γνωστό πλέον Δυτικό Τόξο.

Ειδικότερα ως Δυτικό Τόξο Θεσσαλονίκης ορίζεται το πλέγμα χώρων σε γραμμική διάταξη που διασχίζει τους δυτικούς δήμους Συκεών, Νεάπολης, Πολίχνης, Σταυρούπολης, Αμπελοκήπων, Εύοσμου, Ελευθερίου-Κορδελιού και Μενεμένης. Περιλαμβάνει χώρους με έντονα ιστορικά και πολιτιστικά χαρακτηριστικά: σημαντικά ιστορικά κτίσματα και εγκαταστάσεις, ανενεργά εργοστάσια και εγκαταστάσεις στρατοπέδων που ήταν άλλοτε εκτός πόλης, αλλά περικυκλώθηκαν από την οικιστική επέκταση, νεκροταφεία και μεγάλους ακάλυπτους χώρους, ρέματα και άλλες αδιαμόρφωτες εκτάσεις. Η διάσωση ωστόσο των ελεύθερων χώρων του Δυτικού Τόξου αποτελεί μεγάλη τύχη για την πόλη. Ο νοητός άξονας πάνω στον οποίο εντάσσονται μπορεί να διαμορφώσει το κυρίαρχο στοιχείο (σπονδυλική στήλη) των δυτικών συνοικιών, το οποίο θα τις αναδιαρθρώσει, θα αποκαταστήσει το αστικό περιβάλλον τους και θα αποτελέσει ένα αντίβαρο προς το κέντρο της πόλης. Θα δώσει επίσης τη δυνατότητα να ενοποιηθούν μορφολογικά και λειτουργικά οι περιοχές που διασχίζει, θα ενισχύσει την τοπική ταυτότητα και θα αναπληρώσει την α-στικότητα και την κεντρικότητα που απουσιάζουν τελείως από τις Δυτικές Συνοικίες.

Η « ιδέα » του Δυτικού Τόξου αναπτύχθηκε μόλις τα τελευταία χρόνια . Ξεκίνησε κυρίως από τις αναπτυξιακές πρωτοβουλίες του Δήμου Σταυρούπολης που θέλοντας να αξιοποιήσει τα συγκριτικά πλεονεκτήματα της περιοχής του (Μονή Λαζαριστών, Στρατόπεδο Παύλου Μελά, Καπναποθήκες κτλ) πρότεινε ένα συνολικότερο σχέδιο ανάπτυξης στα όρια του, με σκοπό να αναδειχθεί η Σταυρούπολη όχι μόνον στην περιοχή του αλλά ευρύτερα στο Πολεοδομικό Συγκρότημα της Θεσσαλονίκης. Στη συνέχεια η ιδέα αυτή επεκτάθηκε στην ευρύτερη περιοχή των Δυτικών Συνοικιών και αποτέλεσε αντικείμενο προβληματισμού τόσο της πολιτείας , του Α.Π.Θ και των υπολοίπων Δήμων της Δυτικής Θεσσαλονίκης. Αποκορύφωμα αυτού του προβληματισμού αποτέλεσε ο Πανευρωπαϊκός Αρχιτεκτονικός Διαγωνισμός Ιδεών για το Δυτικό Τόξο που πραγματοποιήθηκε το 1997 στα πλαίσια Θεσσαλονίκη -Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης και έδωσε την ευκαιρία μεταξύ άλλων ,να συζητήσουν τα μεγάλα προβλήματα της πόλης, ώστε να διαγραφούν οι άξονες για την επίλυση τους και να μπορέσει η πόλη να αναλάβει το ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει. Έτσι η ιδέα του Δυτικού Τόξου άρχισε να ωριμάζει ,να παίρνει υπόσταση και να συζητείται πλέον η θεσμοθέτηση του μέσα απο την δημιουργία του κατάλληλου φορέα που θα μπορούσε να αναλάβει πρωτοβουλίες για την μετατροπή αυτής της φιλόδοξης ιδέας σε συγκεκριμένες ενέργειες και δράσεις. Αυτό επιτεύχθηκε πρόσφατα με τη σύσταση το καλοκαίρι του 2001,της Αναπτυξιακής Εταιρίας Βορειοδυτικής Θεσσαλονίκης με πρωτοβουλία των Δήμων Δυτικής Θεσσαλονίκης και σε συνεργασία με την Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας και την Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Θεσσαλονίκης .Κύριος σκοπός της εταιρίας είναι η υλοποίηση των στόχων του Δυτικού Τόξου και οι ολοκληρωμένες πλέον παρεμβάσεις που αφορούν το Δυτικό Τόξο, μέσα από την εκπόνηση κατάλληλων πολεοδομικών και άλλων μελετών.

Στόχος αυτής της εργασίας ήταν η διερεύνηση και η κριτική θεώρηση των μέχρι σήμερα πρωτοβουλιών και δράσεων για το Δυτικό Τόξο, αλλά κυρίως αυτών που προβλέπονται για το μέλλον. Αξίζει ωστόσο να αναφερθεί ότι η προσπάθεια αυτή είναι μια πρώτη προσέγγιση και μια πρώτη προσπάθεια να αξιολογηθούν οι προτεινόμενες παρεμβάσεις και γενικότερες σκέψεις για το "Δυτικό Τόξο". Αυτό προκύπτει από το γεγονός ότι η ιδέα του Δυτικού Τόξου είναι σχετικά πρόσφατη (αναπτύχθηκε μόλις τα τελευταία χρόνια ), δεν έχει αποκρυσταλλωθεί ακόμη ο χαρακτήρας που θα πάρει ο συγκεκριμένος άξονας (δεν υπάρχουν οι απαιτούμενες πολεοδομικές και άλλες μελέτες ) και επιπλέον δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή ένας επίσημος προγραμματισμός έργων και παρεμβάσεων από την πολιτεία με βάση ένα "Επιχειρηματικό -Στρατηγικό Σχέδιο" και συγκεκριμένες προτεραιότητες, πηγές χρηματοδότησης, χρονοδιάγραμμα και κοστολόγηση. Επιπλέον εξαιτίας της μεγάλης έκτασης και της ποικιλομορφίας που παρουσιάζει ο άξονας του Δυτικού Τόξου -αποτελεί μια συνέχεια ελεύθερων χώρων με διαφοροποιημένα χαρακτηριστικά- η παραπάνω κριτική θεώρηση και ανάλυση περιορίζεται στα πιο σημαντικά ζητήματα που αφορούν την διαδρομή αυτή ,και γίνεται κυρίως κατά μεγάλες θεματικές ενότητες όπως στρατόπεδα ,καπναποθήκες ,ιστορικά μνημεία ,κτλ

Ειδικότερα η ύλη του τεύχους αυτού συντίθεται ως εξής: Στο Κεφάλαιο 1 με τίτλο: Έννοια και περιεχόμενο των πρωτοβουλιών για το Δυτικό Τόξο, γίνεται αναφορά πως ξεκίνησε η "ιδέα" του Δυτικού Τόξου, αναλύεται η έννοια του και περιγράφονται οι σημαντικότερες πρωτοβουλίες που έχουν αναληφθεί μέχρι σήμερα στην κατεύθυνση αυτή. Στο Κεφάλαιο 2 με τίτλο :Η Θεσσαλονίκη και οι Δυτικές Συνοικίες της ,γίνεται σύντομη ιστορική αναδρομή για την Θεσσαλονίκη και τις Δυτικές Συνοικίες της και περιγράφονται τα χαρακτηριστικά των Δυτικών Συνοικιών όπως οικιστική εξέλιξη , πολεοδομικά-περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά, πληθυσμός -κοινωνική σύνθεση, απασχόληση -τοπική οικονομία και κοινωνικός εξοπλισμός. Στο Κεφάλαιο 3 με τίτλο .Βασικοί χώροι παρεμβάσεων στο Δυτικό Τόξο περιγράφονται αναλυτικά οι κύριοι χώροι παρεμβάσεων του Δυτικού Τόξου που κατατάσσονται σε 4 βασικές κατηγορίες :Μνημεία και Ιστορικοί Τόποι, Ιστορικά Νεκροταφεία ,Υφιστάμενους χώρους Στρατοπέδων και Καπναποθήκες. Η περιγραφή αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική για τον αναγνώστη και τον βοηθάει να αντιληφθεί και να αξιολογήσει καλύτερα το 'περιεχόμενο' του Δυτικού Τόξου και την δυναμική που περικλείει. Στο Κεφάλαιο 4 με τίτλο .Σκέψεις και προτάσεις φορέων για το Δυτικό Τόξο αναλύεται ο προβληματισμός του αρχιτεκτονικού 'Διαγωνισμού ιδεών' που πραγματοποιήθηκε το 1997 στη Θεσσαλονίκη για το Δυτικό Τόξο στα πλαίσια Θεσσαλονίκη -Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης. Επίσης γίνεται μια πρώτη καταγραφή των προτάσεων -σκέψεων των Δήμων της Δυτικής Θεσσαλονίκης για το Δυτικό Τόξο που συγκεντρώθηκαν μετά απο κατ'ιδίαν συνάντηση μαζί τους το καλοκαίρι του 2001 ,που διαμορφώνει μια εικόνα για το πως αντιλαμβάνονται οι φορείς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης την υλοποίηση του οράματος του Δυτικού Τόξου. Τέλος στο Κεφάλαιο 5 με τίτλο .Κριτική Θεώρηση των παρεμβάσεων στη Δυτική Θεσσαλονίκη γίνονται ορισμένες εκτιμήσεις-διαπιστώσεις για την υφιστάμενη κατάσταση κατά μήκος του άξονα του Δυτικού Τόξου και των ενεργειών που έχουν γίνει έως σήμερα προς αυτή την κατεύθυνση. Κυρίως όμως γίνεται κριτική θεώρηση των προτεινόμενων παρεμβάσεων και διατυπώνονται όπου αυτό είναι δυνατό εναλλακτικές βιώσιμες προτάσεις στα πλαίσια της αειφόρου ανάπτυξης.

Επιστροφή



  Σύντομο ιστορικό  
  Υποδομές  
  Βιβλιοθήκη  
  Απόφοιτοι  
  Διπλωματικές εργασίες  
  Προσκεκλημένοι ομιλητές  
  Σχετικά άρθρα  
Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών Δημιουργία ιστοσελίδας Αρχική σελίδα Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο